هوشمندسازی کارخانه؛ گران در ذهن، ارزان در عمل
مدیرعامل پایوند همکاران سیستم، در «باهم ۱۴۰۵»: مانع اصلی هوشمندسازی صنعت، نه هزینه، که هراس مدیران از فناوری است
هوشمندسازی کارخانه؛ گران در ذهن، ارزان در عمل
مدیرعامل پایوند همکاران سیستم، در «باهم ۱۴۰۵»: مانع اصلی هوشمندسازی صنعت، نه هزینه، که هراس مدیران از فناوری است
در تصور بسیاری از مدیران صنعتی، راهاندازی سامانه پایش انرژی در کارخانه میلیاردها تومان هزینه دارد. واقعیت اما فاصله زیادی با این تصور دارد: تجهیزات معتبرترین برندهای این حوزه، از اشنایدر تا زیمنس، حدود ۱۸ میلیون تومان قیمت دارند؛ آنقدر در دسترس که حتی برای پایش مصرف برق خانه نیز به کار میآیند.
صفر وفادار، مدیرعامل شرکت فناوریهای نوین پایوند همکاران سیستم، همین شکاف میان تصور و واقعیت را یکی از دلایل اصلی عقب ماندن کارخانهها از موج هوشمندسازی میداند. او که در حاشیه رویداد «باهم ۱۴۰۵» با دیجیاتو گفتوگو کرده، از هراسی سخن میگوید که ورود فناوری را با رخدادهای پیشبینینشده و هزینههایی فراتر از توان کارخانه یکی میداند.
غرفه Smart Factory همکاران سیستم در «باهم ۱۴۰۵» پاسخی به همین هراس است؛ جایی که کارخانه هوشمند از یک مفهوم انتزاعی به تجربهای ملموس برای بازدیدکنندگان تبدیل میشود.
مسئلهای فرهنگی، نه فنی
از نگاه وفادار، هوشمندسازی پیش از آنکه چالشی فنی باشد، مسئلهای فرهنگی است. او مواجهه مدیران با این فناوری را به برخورد افراد با مدلهای زبانی و چتباتها تشبیه میکند: گروهی بیدرنگ به استقبال این ابزارها رفتند و گروهی دیگر، حتی امروز که به بخشی از کار روزمره بسیاری از افراد تبدیل شدهاند، همچنان با تردید به آنها مینگرند.
با این حال، وفادار همه مسئولیت را بر عهده صنعت نمیگذارد. به اعتقاد او، شرکتهای فناوری نیز هنوز نتوانستهاند ارزش واقعی این راهکارها را چنانکه باید برای صنعت روشن کنند.
هزینهای که در هیچ ترازنامهای ثبت نمیشود
وفادار برای نشان دادن ابعاد این ارزش، صنایع لبنی را مثال میزند. بخشی از دستاورد هوشمندسازی در این صنعت بهروشنی در حسابهای کارخانه منعکس میشود؛ کاهش ضایعات، مستقیماً به سود بیشتر میانجامد. اما بخش مهمتر، در هیچ صورت مالیای دیده نمیشود.
اگر محصولی نامطلوب از خط تولید یک کارخانه لبنی به سفره مصرفکننده برسد و گروهی را بیمار کند، پیامد آن روزهای از دسترفته کار و زندگی، هزینه درمان و مصرف دارو است؛ هزینهای که به گفته وفادار هرگز محاسبه نمیشود. او معتقد است اگر این بعد اجتماعی دیده شود و فرهنگسازی بهتدریج جا بیفتد، کارخانهها خود به سمت هوشمندسازی خواهند رفت.
اینترنت اشیا؛ بلیت ورود به بازار جهانی
اهمیت اینترنت اشیا، به باور وفادار، از صرفهجویی و بهرهوری فراتر رفته و به شرطی برای حضور در بازارهای جهانی بدل شده است. به گفته او، در برخی کشورهای اروپایی و آمریکا، اتصال به اینترنت اشیا برای بعضی صنایع الزامی است و محصولی که از این قابلیت بیبهره باشد، اساساً امکان فروش ندارد.
مثال او گویاست: اگر یک تولیدکننده ایرانی یخچال، حتی فارغ از محدودیتهای تحریمی، بخواهد امروز محصولش را به اروپا صادر کند، بدون قابلیت اتصال به اینترنت اشیا پشت درهای این بازار خواهد ماند. وفادار یادآوری میکند که این قابلیت در صنایع غذایی و دارویی نیز به استانداردی الزامی در جهان تبدیل شده است.
نقطه شروع؛ کوچک، کمهزینه و سریع
توصیه وفادار برای ورود به این مسیر، نوسازی گسترده و پرهزینه نیست. او پیشتر نیز در گفتوگویی دیگر با دیجیاتو تأکید کرده بود که هوشمندسازی باید از نقطهای آغاز شود که با هزینهای منطقی، بیشترین احتمال موفقیت را دارد و در کوتاهترین زمان به نتیجه میرسد. به باور او، همین موفقیتهای سریع یا Quick Winها هم ارزش اقتصادی میآفرینند و هم اعتماد سازمان را برای برداشتن گامهای بعدی جلب میکنند.
وفادار در انتخاب این نقطه، اصل پارتو را راهگشا میداند: یافتن بخشی از فرایندها یا تجهیزات که با کمترین هزینه و مداخله، بیشترین ارزش را خلق میکند، و بهرهگیری حداکثری از تجهیزات، دادهها و زیرساختهایی که کارخانه از پیش در اختیار دارد.
غرفه Smart Factory نیز بر همین منطق بنا شده است: دادههای کف کارخانه، از وضعیت تجهیزات و خطوط تولید تا مصرف انرژی، بهطور پیوسته گردآوری و تحلیل میشود و به سامانههای مدیریتی مانند ERP راهکاران راه مییابد تا برنامهریزی تولید، نگهداری و تعمیرات و کنترل هزینهها بر پایه دادههای واقعی انجام شود. علاقهمندان میتوانند تا شنبه ۹ آبان، آخرین روز «باهم ۱۴۰۵»، در سالن ۴۱ نمایشگاه بینالمللی تهران از این غرفه بازدید کنند.
Factory Digitization is Affordable in Practice, Says Industry Expert
A top technology executive at System Group argues that the main barrier to industrial automation is not cost, but managerial fear of new technology. He emphasizes that starting with small, cost-effective steps like energy monitoring can yield quick wins and build organizational trust.
Many industrial managers mistakenly believe that setting up an energy monitoring system in a factory costs billions of tomans. In reality, equipment from reputable brands like Schneider and Siemens costs around 18 million tomans and is accessible even for monitoring household electricity consumption. Sefr Vafadar, CEO of Payvand System Group, points to this gap between perception and reality as a primary reason factories lag behind the digitization wave. Speaking at the BaHam 1405 event, he described a prevailing fear that views technology adoption as synonymous with unpredictable events and unaffordable expenses.
According to Vafadar, digitization is fundamentally a cultural challenge rather than a technical one. He compares managers' attitudes toward these technologies to how people reacted to language models and chatbots, where some embraced them immediately while others remained skeptical. However, he notes that technology companies also share responsibility for failing to clearly communicate the true value of their solutions to the industry.
To illustrate the hidden value of automation, Vafadar points to the dairy industry. While waste reduction directly impacts financial statements and increases profits, other vital benefits go unrecorded in financial sheets. If a defective product reaches a consumer and causes illness, the resulting lost workdays, medical costs, and medication expenses are never calculated. He believes that recognizing this broader social dimension will naturally drive factories toward smart manufacturing.
Furthermore, Vafadar views the Internet of Things (IoT) not just as a tool for efficiency, but as a prerequisite for entering global markets. In parts of Europe and the United States, IoT connectivity is mandatory for certain industries, meaning products lacking this capability cannot be sold. For instance, an Iranian refrigerator manufacturer aiming to export to Europe would face closed doors without IoT integration, a standard that is also becoming obligatory in food and pharmaceutical sectors worldwide.
Vafadar advises against pursuing massive, costly overhauls when beginning the digitization journey. Instead, he recommends starting with a reasonable budget where success is most likely and results can be achieved quickly. These quick wins generate economic value and build the organization's confidence for subsequent steps, following the Pareto principle to find processes that yield maximum value with minimal intervention. The Smart Factory pavilion at the exhibition showcases this exact logic, continuously gathering and analyzing floor data from equipment and energy consumption to integrate into management systems for data-driven production planning and cost control.
English version written with AI from the Persian report by دیجیاتو.