آلودگی هوا بی‌سروصدا به مغز آسیب می‌زند

ذرات ریز موجود در هوای آلوده میتوانند به مغز نفوذ کنند و با افزایش خطر ابتلا به بیماریهایی مانند آلزایمر، پارکینسون و زوال عقل همراه باشند.

آلودگی هوا فقط به ریهها و قلب آسیب نمیزند؛ ذرات ریز و نامرئی موجود در هوایی که هر روز تنفس میکنیم، ممکن است به عمق مغز نیز نفوذ کنند.

پژوهشهای متعدد نشان میدهند که مواجههی طولانیمدت با این ذرات با کاهش حجم مغز و افزایش خطر ابتلا به بیماریهایی مانند آلزایمر، پارکینسون و زوال عقل ارتباط دارد. اگرچه دانشمندان هنوز سازوکار دقیق این آسیبها را نمیدانند، شواهد روبهافزایش نشان میدهند که تأثیر آلودگی هوا بر سلامت مغز ممکن است بسیار زودتر از آنچه تصور میکردیم، حتی از دوران جنینی آغاز شود.

مجموعهای از مطالعات اخیر نشان دادهاند که برخی آلایندههای میکروسکوپی میتوانند از سد خونیمغزی، ساختار محافظ مغز، عبور کنند و به بافتهای حساس آن برسند. دانشمندان هنوز دقیقاً نمیدانند این ذرات چگونه وارد مغز میشوند و چه میزان از آسیبهای عصبی مستقیماً ناشی از آنها است.

در یکی از پژوهشها، دانشمندان ذرات خارجی را در بخشهای عمیق مغز افراد ۸۰ تا ۹۱ ساله شناسایی کردند. این ذرات حتی به آمیگدال، ناحیهای که در پردازش احساسات نقش دارد، رسیده بودند.

ذرات ریز آلودگی هوا میتوانند به بافت مغز نفوذ کنند و با افزایش خطر ابتلا به آلزایمر، پارکینسون و زوال عقل ارتباط داشته باشند

مطالعهی دیگری با استفاده از دادههای بانک زیستی بریتانیا نشان داد افرادی که بیشترین میزان مواجهه با ذرات معلق ریز را داشتند، در مقایسه با گروه دارای کمترین مواجهه، ۱۴ درصد بیشتر در معرض ابتلا به زوال عقل بودند. تصاویر مغزی این افراد همچنین کاهش حجم کلی مغز و برخی نواحی آن را نشان میداد.

پژوهشگران در آزمایشی دیگر، موشها را بهمدت پنج ساعت در معرض آلایندههای مختلف قرار دادند. نتایج نشان داد که دود موتورهای دیزلی و گردوغبار جمعآوریشده از محل مرکز تجارت جهانی، تغییرات مشابهی در فعالیت بیش از ۱۲۰۰ ژن ایجاد کردند و با تغییرات مغزی مرتبط با آلزایمر همراه بودند. در مقابل، دود چوب چنین اثراتی نداشت؛ موضوعی که احتمال نقش فلزات موجود در آلایندهها را مطرح میکند.

بررسی سوابق پزشکی بیش از ۵۶ میلیون آمریکایی نیز نشان داد که زندگی در مناطق آلودهتر با احتمال بیشتر بستریشدن بهدلیل پارکینسون و زوال عقل اجسام لویی ارتباط دارد. آزمایشهای تکمیلی روی موشها نشان داد مواجهه با آلودگی هوا میتواند تجمع پروتئینهای مرتبط با این بیماریها را افزایش دهد.

کیلب فینچ، استاد دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، میگوید شواهد موجود از افزایش خطر زوال عقل با بالارفتن میزان آلودگی هوا حکایت دارند. بهگفتهی او، تأثیر آلودگی بر مغز ممکن است حتی از دوران جنینی آغاز شود.

افرادی که بیشترین مواجهه را با ذرات معلق ریز داشتند، ۱۴ درصد بیشتر از افراد با کمترین میزان مواجهه در معرض ابتلا به زوال عقل بودند

با وجود یافتههای نگرانکننده، دانشمندان هنوز بهطور دقیق نمیدانند کدام آلایندهها بیشترین آسیب را به مغز وارد میکنند و آیا این آسیبها برگشتپذیر هستند یا خیر. بااینحال، شواهد نشان میدهند که پیامدهای آلودگی هوا ممکن است بسیار فراتر از بیماریهای قلبی و تنفسی باشد. کاهش مواجهه با آلایندهها میتواند به حفظ سلامت مغز نیز کمک کند؛ بهویژه با توجه به اینکه بسیاری از بیماریهای عصبی بهآرامی و طی سالها شکل میگیرند.

برای کاهش اثرات آلودگی هوا بر سلامت مغز، بهتر است در روزهایی که شاخص کیفیت هوا نامطلوب است، فعالیتهای طولانی و ورزش سنگین در فضای باز را محدود کنید. استفاده از ماسک استاندارد N95 در محیطهای آلوده، دستگاه تصفیهی هوای مجهز به فیلتر HEPA در خانه و پرهیز از حضور طولانیمدت در خیابانهای پرتردد نیز میتواند میزان مواجهه با ذرات معلق ریز را کاهش دهد.

این اقدامات تضمینی برای پیشگیری از بیماریهایی مانند آلزایمر و پارکینسون نیستند، اما به کاهش تماس با آلایندههایی کمک میکنند که با افزایش خطر آسیبهای مغزی ارتباط دارند.